Toch nog even over Joost. Zijn naam is Klein, maar zijn daden hadden groot kunnen zijn. Als de European Broadcasting Union (EBU) daar althans geen stokje voor gestoken had. In de korte klucht die leidde tot de diskwalificatie van de Nederlandse Songfestivalinzending is een communicatiekoers gevolgd die ik niet begrijp. Ik zou het in elk geval anders gedaan hebben dan AVROTROS.

Ik hoef niet meer uit te leggen waar ik het over heb, toch? Daags nadat Joost Klein met zijn Europapa de tweede halve finale van het liedjesfestijn overleefd had, mocht hij opeens niet mee repeteren voor de finale en meedoen aan de juryshow, waarbij de vakjury’s hun punten toekennen aan de deelnemende artiesten. Als vage reden werd in eerste instantie aangegeven dat er een ‘incident’ was geweest. Later bleek dat het ging om een confrontatie met een cameravrouw, die daarover direct een klacht indiende. De politie werd er zelfs bijgehaald en beide partijen werden diezelfde avond nog verhoord. Ondertussen overlegde AVROTROS (verantwoordelijk voor de Nederlandse inzending) met de EBU (de organisator van het Eurovisie Songfestival). Daarbij stelde AVROTROS verschillende mogelijke vervolgscenario’s voor. Presentator Cornald Maas liet weten dat er ‘nauwelijks iets gebeurd was’ en vertelde achteraf dat de Nederlandse delegatie ging slapen met het idee dat het wel goed zou komen. Hoe anders liep het af…

Safety first
De volgende dag liet de EBU weten dat Joost Klein was uitgesloten van deelname aan de finale. De reden: alle medewerkers aan het evenement moeten een veilige werkomgeving hebben en Joost zou die regel met zijn gedrag geschonden hebben. Een zerotolerancebeleid liet geen andere mogelijkheid dan hem te diskwalificeren voor de finale. Niet eerder overkwam dit een act terwijl het festival al aan de gang was.

Wie deed nu wat?
Volgens AVROTROS was Joost ‘tegen duidelijk gemaakte afspraken in’ gefilmd door een cameravrouw, net nadat hij bij de halve finale van het podium gestapt was. Toen hij nogmaals aangaf niet gefilmd te willen worden, liet zij haar camera toch draaien. Daarop zou Joost ‘een dreigende beweging’ naar haar gemaakt hebben. Hij zou haar echter niet hebben aangeraakt. De vraag is dus: was deze dame het slachtoffer of de overtreder? AVROTROS noemde de diskwalificatie ‘disproportioneel’, maar het kwaad was al geschied en onomkeerbaar. Lopende het onderzoek heeft de omroep steeds aangegeven de uitkomst af te wachten en tot die tijd niets kwijt te willen. Ik vraag me af wat er was gebeurd als AVROTROS direct veel meer voor haar artiest was opgekomen. Als de omroep de vlucht naar voren had genomen, in plaats van af te wachten wat zou gaan gebeuren.

Artiesten vogelvrij?
Vooropgesteld: ik ben het er volledig mee eens dat medewerkers aan het Eurovisie Songfestival (en elk ander evenement) een veilige werkomgeving moeten hebben. Maar geldt dat niet evengoed voor de artiesten? Natuurlijk, op het podium staan ze in de volle spotlights en registreren talloze camera’s genadeloos elke beweging en uitdrukking. Maar gelden, eenmaal van het podium, niet weer de gangbare privacy- en fatsoensregels? Moet dan niet gewoon gehoor gegeven worden aan de uitdrukkelijke wens om niet gefilmd te worden? In het laatste stuk van zijn act, de ode aan zijn vader, geeft Joost zich al volledig bloot. De tranen gaan op dat moment al close-up de wereld over. Is het dan teveel gevraagd om hem off-stage even met zijn verdriet en herinneringen alleen te laten zijn?

Verantwoordelijkheid EBU
Overigens is over de cameravrouw in kwestie niet veel bekend. Was zij een professional, betrokken bij de officiële uitzending? Of was zij een van de (honderden) fanmedia, die ook backstage rondlopen, maar dan vooral om selfies met de artiesten te maken en om te laten zien hoe geweldig de artiesten zijn? Die vraag heb ik nog niet horen stellen. Het antwoord maakt niet heel veel uit, want in beide gevallen is het de verantwoordelijkheid van de EBU als organisator om iedere aanwezige ‘journalist’ goed te briefen en specifieke wensen (zoals die van Joost) kenbaar te maken. Daarbij heeft zij duidelijk steken laten vallen (of nog erger: deze wensen willens en wetens met voeten getreden).

Bewijslast
Wat mij enorm verbaast, is waarom er zo lang onzekerheid is gebleven over het lot van Joost. De klacht is immers ingediend door een cameravrouw die hem aan het filmen was. Het bewijsmateriaal moet dus gewoon op beeld staan. De simpelste case ever, toch? Even naar de opnamen kijken en je weet precies wat is voorgevallen. Waarom moest er zo lang overheen gaan voordat een uitspraak gedaan kon worden? Nu moeten we het doen met de uitspraak (door de EBU) dat de cameravrouw een hele andere lezing gegeven heeft van het voorval dan Joost, maar welke lezing dat dan is, is niet bekendgemaakt. Er is dus nog veel onduidelijk over de beweegredenen van de EBU om tot diskwalificatie over te gaan.

Competitievervalsing
Dat besluit treft ook niet alleen Joost, maar kan grote invloed gehad hebben op de uitslag van het Eurovisie Songfestival. Joost zakte weliswaar iets weg in de peilingen, maar leek toch rond de zesde plek te gaan eindigen. Als hij gewoon aan de finale had deelgenomen, had hij dus flink wat punten kunnen afsnoepen van de landen die nu hoog geëindigd zijn. De uiteindelijke nummers 1 en 2, Zwitserland en Kroatië, eindigden historisch dicht bij elkaar. Ik gun Nemo van harte diens overwinning, maar had die ook gewonnen als Joost had meegedaan? We zullen het helaas nooit weten.

Facts first
Kortom: veilige werkomgeving: 100%! Zerotolerancebeleid: helemaal prima. Maar dan wel pas na bewezen schuld. Het past een professionele organisatie als de EBU niet dat die zich inlaat met de cancelcultuur. AVROTROS had de koers van dit verhaal wellicht kunnen ombuigen door volledig achter haar artiest te gaan staan en de haar bekende feiten naar buiten te brengen. Getuige de uitspraak dat er nauwelijks iets gebeurd zou zijn, kende ze die feiten blijkbaar. De enige reden die ik kan bedenken om hiermee niet naar voren te komen, is een non disclosure agreement met de EBU. Maar daar had het toch al een verschil van mening mee. Een duur meningsverschil bovendien, want voor AVROTROS is het Eurovisie Songfestival een miljoenenproject. Miljoenen die nu in rook zijn opgegaan. Bij gebleken onschuld van Joost lijkt een schadeclaim aan het adres van de EBU me dan ook het minste.

Waar moet het heen?
Ook ben ik benieuwd in hoeverre deze affaire de band tussen AVROTROS en EBU heeft beschadigd, en welke gevolgen dat gaat hebben voor deelname van ons land in 2025. Door de verschillende relletjes dit jaar – waarvan de diskwalificatie van Joost er maar één is – heeft het songfestival in elk geval wel imagoschade opgelopen. Op de lange termijn komt het vast goed. Het volk wil immers brood en spelen. Ook AVROTROS zal uiteindelijk wel bijdraaien, want per saldo is de EBU een partij die, doorgaans op de achtergrond, goed werk doet in lobby- en facilitaire sferen. Maar nu ligt de organisatie in de volle schijnwerpers onder een vergrootglas. Een beetje zoals Joost in het laatste deel van zijn gestolen Songfestivalhit Europapa. Overigens lijkt het ook daarmee wel goed te komen, gezien een recordaantal streams sinds het incident en de massale steun van het publiek voor de artiest.

Voorlopige tussenstand EBU-Joost: 0-1.

Vorig artikelOptimaliseren van Record Store Day: kansen en strategieën voor groei